Biyografiler
HÜSEYİN VASIF (ÇINAR)
1892 (1308)’de İzmir’de doğdu. 1910’da İzmir İdadisinden mezun oldu. 1916’da Hukuk Mektebinden diploma aldı.1915-1918 arasında yakın arkadaşı Mustafa Necati ile birlikte İzmir’de kurduğu Özel Şark İdadisinin yönetiminde ve öğretmenliğinde bulundu. İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali üzerine “Reddi İlhak Cemiyeti”ni kurup İzmir Şimal Bölgesi Heyeti içinde yer alarak millî mücadeleye katıldı. Balıkesir’de çıkardığı “İzmir’e Doğru” Gazetesindeki coşkulu yazılarıyla mücahitleri yüreklendirip mücadeleye güç kattı. 1920’de Millî Eğitim Bakanlığı Özel Kalem Müdürlüğüne atandı. 1922’de İzmir Maarif (Millî Eğitim) Müdürlüğüne getirildi. Bu görevi yürüttüğü sırada TBMM’nin II.nci Dönem Seçimlerine katıldı. 5 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 580 oy alarak Saruhan’dan milletvekili seçildi. 11.8.1923’te Meclise katıldı, ertesi gün mazbatası onaylandı. İrşad, Maarif, Mübadele, İmar ve İskân Komisyonlarında çalıştı. 13.8.1923’te Başkanlık Divanı Kâtipliğine, 8.12.1923’te İstanbul İstiklâl Mahkemesi Savcılığına seçildi. 6 Mart 1924-22 Kasım 1924 tarihlerinde Millî Eğitim Bakanlığı yaptı. 13.8.1923’te İzmir’in Kurtuluş Törenine katılan heyette yer aldı. Doktorların zorunlu hizmeti ve Tevhidi Tedrisat konularında kanun teklifleri, değişik üç konuda önergesi, mübadeleye tabi Rumların yurda geldikleri hakkında soru önergesi, Genel Kurulda bu dönemde Millî Eğitim Bakanı olarak değişik 9, milletvekili olarak 24 konuda toplam 132 konuşması vardır. 26 Ekim 1925’te Prag Elçiliğine atandığı için milletvekilliğinden istifa etti. Daha sonra Peşte ve Moskova Büyükelçiliklerine atandı. III.üncü Dönemde İzmir’den milletvekili seçildi. 2 Mart 1929-13 Nisan 1929’da Millî eğitim Bakanlığı yaptı. IV üncü Dönemde de milletvekilliği yapan Vasıf Çınar’ın soyadı Atatürk tarafından verilmiştir. 1.6.1932’de Roma Büyükelçiliğine atandığından milletvekilliğinden istifa etti. 3.6.1935’te Moskova Elçisi iken öldü.
MUSTAFA NECATİ BEY (SARUHAN)
1892 (1308)’de İzmir’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini 1909’da İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra 1913’te İstanbul Hukuk Mektebinden mezun oldu. İzmir’e dönerek “Şark” adında lise derecesinde bir okul açtı ve Müdürlüğünü üstlendi. Ayrıca Kız Öğretmen Okulunda Tarih-Coğrafya öğretmenliği ve avukatlık yaptı. İzmir-Aydın Demiryolları Şirketi Hukuk Müşavirliğinde bulundu. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali üzerine İzmir ve Balıkesir yöresindeki silâhlı direnişe katıldı. Balıkesir’de arkadaşı Vasıf Çınar (II’nci Dönem İzmir Milletvekili) ile birlikte “İzmir’e Doğru” Gazetesini çıkardı. Konuşmaları ve yazıları ile direnişin yayılmasında etkili oldu. Ayrıca Soma Bergama-Akhisar Cephelerinde düşmana karşı gerilla savaşı sürdürdü. TBMM’nin I’nci Dönemine Saruhan’dan Milletvekili seçilerek 23 Nisan 1920’de Meclisin açılışında hazır bulundu. 21 Eylül 1920’de Sivas İstiklâl Mahkemesi Üyeliğine seçildi. Bu Mahkemenin görevinin son bulduğu 17 Şubat 1921 ‘e kadar bu görevini sürdürdü. 3 Ağustos 1921’de Kastamonu İstiklâl Mahkemesi Başkanı oldu. 31 Temmuz 1922 tarihli 249 sayılı Kanunun kabulü üzerine görevin sona ermesi ile Meclisteki görevine döndü. Bu arada her vesile ile aydınlatıcı konuşmalarını ve millî mücadelenin hedef ve sonuçlarını belirten yazılarını sürdürdü. II’nci Dönemde İzmir’den Milletvekili seçildi. 30 Ekim 1923- 6 Mart 1924 arası Mübadele, İmar ve İskân Vekili, 6 Mart-22 Kasım 1924 arası da Adliye Vekilliği yaptı. III’üncü Dönemde tekrar İzmir’den Milletvekili seçilerek İsmet Paşa’nın III’ncü ve IV’üncü Kabinelerinde Maarif Vekili oldu. 1925’teki vekilliği döneminde öğretmen okullarının yeniden düzenlenmesi ve geliştirilmesine ağırlık verdi. Gazi Eğitim Enstitüsü’nün kurulmasına, Tevhid-i Tedrisat Kanununun etkili biçimde uygulanmasına öncülük etti. İlmî Heyet, Tâlim ve Terbiye Kurulu, Maarif Eminliği gibi kuruluşlarla Maarif Vekâletinin üst kademe örgütlenmesini gerçekleştirdi. Harf Devrimi olarak bilinen Latin Harflerinin kabulünde (1 Kasım 1928) etkili oldu. Yeni harflerin kullanılmasını yaygınlaştırmaya yoğun çaba gösterdi. 29 Aralık 1928 günü Bakanlığındaki işleri ile meşgul olduğu sırada hastalanarak Sıhhat Yurduna yatırıldı. 31 Aralık’ta yapılan apandisit ameliyatından sonra 1 Ocak 1929 günü öldü. Millî mücadelede cephede fedakârca hizmeti nedeniyle TBMM’nin 21 Kasım 1923 tarihli kararıyla ilk (25) kişi arasında Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirilmiş, Madalyası 23 Mart 1925’te TBMM Genel Kurulunda ilk kez yapılan törende göğsüne takılmıştır.
TEVFİK NEVZAT
İzmir’in en tanınmış özgürlük ozanıdır. 1865’de İkiçeşmelik’te doğdu. Namık Kemal’in yolunda korkusuzca ilerlemişti. İzmir Mekteb-i İdadisinde öğretmenlik yaptı. Bıçakçızade Hakkı ve Uşakizade Halid Ziya ile birlikte 1884’te Nevruz adlı bir edebiyat dergisi çıkardı. 1886’da İzmir’in ünlü Hizmet Gazetesi’ni yayınlamaya başladı. Hukuk Mektebini bitirerek, Büyük Yazıhane denilen bürosunda çalışmaya başladı. 1893’de İzmir Maarif Müdürü Emrullah Efendi’yle birlikte Paris’e kaçtı. Hizmet Gazetesini orada da yayınladı. Yeniden İzmir’e dönüşünde 1895’de Tokadizade Şekip, Dr. Taşlıoğlu Ethem, Abdülhalim Memduh ve Mevlevi Şeyhi Nureddin Efendilerle birlikte Bitlis’e sürgün edildi. Büyük acılar ve serüvenlerden sonra affa uğradı. İzmir’in en ünlü kişisi olmuştu. Şiirleri dilden dile dolaştı. Bu kez, Gördes Kaymakamı Şair Eşrefle birlikte tutuklanarak, üç yıl kalebentliğe mahkûm edildi. 1905’de Adana hapishanesinde öldürüldü.
HALİT ZİYA UŞAKLIGİL
Halit Ziya ailenin üçüncü çocuğu olarak 1867’de İstanbul’da doğdu. Helvacızade lakabı ile tanınan ailenin kökeni Uşak’tır. Halid Ziya İzmir Rüşdyesini bitirdikten sonra özel derslerle Fransızca öğrendi. 1884’de Tevfık Nevzat ve Hakkı Efendi ile Nevruz Gazetesini kurdu. İstanbul’a giderek Hariciye Nezaretinde görev almak istediyse de bu isteği gerçekleşemedi. İzmir’e döndüğünde hem Rüşdiye Fransızca Muallimliğine hem de Osmanlı Bankası İzmir Şubesi Muhasipliğine atandı. Bu sırada Vali Halil Rıfat Paşa’nın İstanbul’dan izin almasıyla arkadaşı Tevfık Nevzat ile beraber Hizmet ve Ahenk Gazetelerini çıkardı. Yaşlan uygun olmadığı için Başyazar Şerif Efendi imtiyaz sahibi oldu. Bu sırada İzmir İdadisinde Fransızca Öğretmenliğine başladı. Halid Ziya’ya İdadide yüksek sınıfların Türk Edebiyatı dersleri varildi. 1893’de İstanbul Reji Müdürlüğü’ne atandı. 1905’de İttihak ve Terakki Partisine girdi. 1907’de Tiran Elçiliği Başkatipliğine atandı. 27 Mart 1945’de öldü.
Eserleri: Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Mai ve Siyah, Ferdi ve Şürekası, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Kırk Yıl, İzmir Hikayeleri, Saray ve Ötesi.
SELİM SIRRI TARCAN
1874’te Mora’da doğdu. Lise Tahsilini Galatasaray Lisesi’nde, yüksek tahsilini Harp Okulu’nda tamamladı. İsveç’te Jimnastik İhtisası yaptı. Milli Eğitimimize öğretmen ve müfettiş sıfatıyla hizmet ettiği yıllarda İzmir Mektebi İdadisi’nde görev aldı. Çoğunluğu Beden Eğitimi ile ilgili olmak üzere 43 eserin sahibidir.
REŞİT GALİP (AYDIN)
1893’te Rodos’ta doğdu. İlk öğrenimini Rodos’ta, orta öğrenimini İzmir’de tamamlayarak İstanbul Tıp Fakültesinden 1917 yılında diploma aldı. Mütareke dönemine kadar askerî doktor olarak görev yaptı. Mütareke ile birlikte Anadolu’ya geçti. Mütareke koşullarına dayanamadığı için görevinden istifa ederek 22 Nisan 1919 tarihinde Anadolu’ya geçti. Tavşanlı bölgesinde mesleğini yaparken bir yandan Müdafaai Hukuk Teşkilâtı Başkanlığını yürüttü. Kütahya’nın düşman eline geçmesi üzerine, yöreden ayrılmak zorunda kaldı. Aydın, Denizli, Burdur ve Antalya Bölgesinde Kızılay Baştabibi olarak hizmet verdi. 1921 ‘de Sıhhiye Vekâleti Umumi Hıfzıssıhha Muavinliğinde bulundu. 1922’de Mersin Merkez Tababetini ve Gümrük Kimyagerliği ile İstihbarat Müdürlüğü Vekâletini yürüttü. Daha sonra serbest hekimlik yapmayı yeğledi. 12.4.1924’te İzmir’den Bayazıt’a kadar Güney Anadolu’nun Mübadele İşlerini Yapmaya Memur Muhtelif Tali Komisyonu ve Türk Murahhaslığına atandı. Bu görevde iken TBMM’nin II nci Dönem seçimlerine katıldı. 18.12.1924 tarihinde yapılan seçimde 182 oy alarak Aydın’dan milletvekili seçildi. 10.1.1925 tarihinde Meclise katıldı, mazbatası 24.1.1925’te onaylandı. Sıhhiye, Nizamnamei Dahilî ve Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye komisyonlarında üyelik yapan Reşit Galip, Ankara İstiklâl Mahkemesi üyeliğinde, Yüce Meclisin tebrikâtımın Reisicumhur’a iblağına memur heyette ve Maraş’ın kurtuluş bayramına katılan heyette bulundu. III ve IV’üncü dönemlerde de milletvekili seçilen Reşit Falip, 19 Eylül 1923-13 Ağustos 1933’te Millî Eğitim Bakanlığı yaptı. Türk Tarih ve Dil Cemiyeti üyeliğinde bulundu. Ankara’da Keçiören’deki evinde 5.3.1934, Pazartesi günü saat 14.30’da öldü. Çocuk Bakımı, Sıhhati Koruma Bilgisi, İnsan Bedeni ve Yiyecekler, Köy Muallimleri ile Münasebetler ve Dört Azgın Canavar adlı basılı yapıtları vardır. Fransızca bilirdi.
MAHMUD ESAD EFENDİ
Mahmud Esad Efendi, 1856’da dünyaya gelmiştir. Çopur Kadıoğullarından Güzel Emin Efendi’nin oğludur. Rüşdiyede, medresede, askerî idadide okumuş, Hukuk Mektebi’ni bitirmiştir. Matematik öğretmeni olarak devlet memuriyetine başlamış, daha sonra İzmir Bidayet Mahkemesi Reisliğine getirilmiştir. Bu sırada İzmir İdadisinde fizik, kimya, tarih, geometri gibi dersler okutmuştur. 1896’da Maliye Nezareti Hukuk Müşavirliğine atanmıştır. Hukuk ve Mülkiye Mektebinde çeşitli dersler okutmuştur. Meşrutiyetin yeniden ilânından sonra Maliye Nezareti Müsteşarlığı Defteri Hakanî Nazırlığı da yapan Mahmud Esad Efendi, üçüncü devrede İsparta’dan mebus seçilmiştir. Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce bilen ve 1918’de vefat eden Mahmud Esad Efendi’nin, tarih, hukuk ve İslâm tarihine ilişkin çeşitli eserleri vardır.
ZEKÂİ BEY (APAYDIN)
1884 (1300)’de Bosna ilinin Graveşka Köyünde doğdu. Ailesinin Aydın’a göç etmesi ile orta ve lise öğrenimini Aydın Rüştiyesi ve İzmir Merkez İdadisinde tamamladıktan sonra Mülkiye Mektebine girdi. 1903’de yüksek kısmını bitirerek İzmir Vilayeti Maiyyet Memurluğuna atandı. Stajını Aydın Maiyyet Memurluğu ile sürdürdü. Bir süre Aydın İdadisi Müdürlüğü ve Karasu İlçesi Kaymakam Vekilliği yaptıktan sonra 1907’de Volçterin Kaymakamı oldu. 1908-1913 yılları arasında Planga, Uşak, Eskişehir ve Beykoz kaymakamlıklarında bulundu. Son kaymakamlık görevinden sonra mutasarrıflığa yükseltilerek Mayıs 1914’de Mersin Mutasarrıflığına getirildi. Ekim 1916’da Kayseri, Haziran 1917’de Eskişehir Mutasarrıfı oldu. Mütarekenin imzasından sonra iş başına gelen Damat Ferit Hükümeti tarafından Ocak 1919’da görevinden azledildi. Arandığını ve tutuklanacağını öğrenince gizlice Avrupa’ya kaçarak Bosna’ya gitti. Milli Mücadelenin başlaması ile yurda dönerek Mersin’e geldi. Adana Cephesinde gönüllü olarak çalıştı. TBMM’nin 1. dönemine Adana’dan milletvekili seçilen Kethüdazade İbrahim Beyin, Meclise katılmadan istifası üzerine boşalan milletvekilliğine 27 Ağustos 1920’de seçilerek 1 Eylül 1920’de Meclise katıldı. 1.dönemde Aydın milletvekili seçildi. 6 Mart 1924’de İsmet Paşa Kabinesinden Ziraat Vekili oldu. 10-31 Temmuz 1924 arası İsmet Paşanın üzerinde bulundurduğu Hariciye Vekâletine Vekillik etti. Londra Elçiliğine atanması sebebiyle 2 Eylül 1924 tarihli istifa dilekçesi 18 Ekim 1924’de Meclisin bilgisine sunuldu. 6 Mayıs 1925’de Moskova Büyükelçisi oldu. 2.dönemde Diyarbakır’dan milletvekili seçilerek 1 Kasım 1927’de elçilik görevinden ayrıldı. Bu dönemde Fransa ile Ankara’da imzalanan Ticaret, İkamet, Seyr-i Sefain Anlaşmasında Türkiye Delegasyonu Başkanlığı yaptı. Paris’te toplanan Uluslararası Etablisman Konferansında Türkiye’yi temsil etti. 27 Aralık 193O’da Milli Müdafaa Vekili oldu. 3.dönemde tekrar Diyarbakır’dan milletvekili seçildi. 26 Kasım 1933-4 Şubat 1934 arası Adliye Vekâletine Vekillik etti. 1 Mart 1935’te Milli Müdafaa Vekâletinden istifa suretiyle ayrıldı. 4.dönemde tekrar Diyarbakır’dan milletvekili seçildi. Dilekçe Komisyonu Başkanlığı yaptı. 9 Temmuz 1935’de Moskova Büyükelçiliğine atanmasıyla milletvekilliğinden çekildi. Bu görevden Eylül 1939’da kendi isteği ile çekilerek emekliye ayrıldı. 29 Nisan 1947’de İstanbul’da öldü. Evli olup beş çocuk babasıydı. Millî Mücadelede hem cephede ve ham de Meclis’te hizmet ettiği için Yeşil-Kırmızı Şeritli Madalya ile ödüllendirilmiştir. Fransızca ve Rusça bildiği hâl tercümesinde yazılıdır. Nüfus kaydında adı “Aziz Üzeyir Zekâi”dir.
Dr. MAZHAR BEY (GERMEN)
1887′ (1303)de Aydın’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Aydın’da Özel Feyziye Mektebi, Aydın ve İzmir İdadilerinde tamamladıktan sonra İstanbul’a gelerek 1902’de Mülkiye Tıbbiye Mektebine girdi. 1907’de tıp doktoru diplomasını alarak çekilen kura sonucu Baalbek İlçesi Hükümet Tabibliğine atandı. Ancak sağlık durumunun elvermemesi nedeniyle Balıkesir’de görevli bir tabib ile yer değiştirdi. 1909’da Soma Belediye Tabibliğine atandı. 1. Dünya Savaşı’nda askerî doktor olarak hizmet verdi. İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali üzerine Aydın’a gelerek Kuvayı Milliye Teşkilatını kurdu. TBMM’nin 1. dönemi için yapılan seçimlerde Aydın’dan milletvekili olarak 23 Nisan 1920’de Meclisin açılışında hazır bulundu. Meclis’te Sağlık ve Sosyal Yardım, İrşad, Program, İktisat ve Kütüphane komisyonlarında çalıştı. Başkumandanlığın emriyle Batı Cephesinde askerî sağlık kumrularının teftişine memur edilerek 3 ay cephede bulundu. 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde tekrar Aydın’dan milletvekili seçilerek yasama görevini 1950’ye kadar sürdürdü. Bu arada Fethi Okyar Kabinesinde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı yaptı. Milletvekilliği sonrasındaki hayatını politikadan uzak Ankara’da sürdürdü. 6 Kasım 1967’de öldü. Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirilmiştir.
VELİ BEY (SALTIKGİL)
1880′ (1296)da Burdur’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Aydın Rüştiyesi ve İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra İstanbul’a gelerek Mülkiye Mektebine girdi. Meşrutiyetin ilanından sonra Maarif Nezaretince açılan bir sınavı kazanarak devlet hesabına öğrenim için Fransa’ya gönderildi. Paris Hukuk Fakültesinden lisans diploması alarak yurda döndü. İstanbul Mebusan Meclisinin 3. dönemi için 21 Mart 1914’de yapılan seçimde Aydın milletvekili oldu. Mecliste engin adalet duygusu ve geniş kültürü ile yaptığı eleştirilerle dikkati çekti. Özellikle 1. Dünya Savaşı’nın yönetiminden yalnız iktidarın değil bütün meclisin sorumlu olduğu yolundaki konuşmasıyla yankı uyandırdı. Bu arada 11 Nisan 1917’de Darülfünun Hukuk Tarihi Öğretmenliğine getirildi. 5 Nisan 1919’da Hukuk Fakültesi Hukuk-u Esasiye Müderrisi (Profesörü) oldu. TBMM’nin 1. dönemi için 3 Nisan 1920’de yapılan seçimde Burdur milletvekili seçildi. Ancak İngilizler tarafından sürekli izlendiği için İstanbul’dan ayrılamadı. Meclise katılmaması dolayısıyla istifa etmiş sayıldı ise de 10 Şubat 1921’deki birleşimde mazereti yerinde görülerek milletvekilliği kabul edildi. Milletvekilliği 1. dönemde sona erince İstanbul Hukuk Fakültesindeki Profesörlük görevine döndü. 13 Aralık 1925’de Dışişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliğine atandı. Yeni açılan Ankara Hukuk Mektebinde Anayasa Hukuku okuttu. Bu görevlerde iken geçirdiği kalp krizi ile 20 Mart 1935’te Ankara’da öldü.
Eserleri: Hukuk-u Esasiye, İstanbul Mülkiye Matbaası, 1335; Hukuk-u Esasiye, 2. Kısım İstanbul Nefaset Matbaası, 1336.
AHMET HAMDİ BEY (AKSOY)
1883′ (1299)de İzmir’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini Sıbyan Mektebi ve Rüşdiye’de tamamladıktan sonra İzmir Mülki İdadisinden mezun oldu. İstanbul’a gelerek Halkalı Yüksek Ziraat Mektebinde okudu. Çiftçiliğin yanında gazetecilik mesleğini seçerek Hak, Tasvir-i Efkâr ve Yenigün Gazetelerinde yazarlık ve Yazı İşleri Müdürlüğü yaptı. 2. Meşrutiyetin ilânından sonra İttihat ve Terakki Fırkasında politikaya girdi. Fırkanın Çatalca Sorumlu Kâtipliği görevinde bulundu. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgalinde ulusal direnişin oluşturulmasına çalıştığı Aydın, Alaşehir, Nazilli Cephelerinde silahlı çatışmalara da girdi. TBMM’nin 1. dönemi için yapılan seçimlerde Ertuğrul Milletvekili olarak İsmet Bey (Paşa) nın Edirne Milletvekilliğini tercih etmesi üzerine boşalan milletvekilliğine seçilerek 25 Ağustos 1920’de meclise katıldı. Milli Savunma, Dışişleri, Milli Eğitim, İrşad, İktisat, Malî Kanunlar ve PTT Komisyonlarında çalıştı. 2, 3, 4 ve 5. dönemlerde İzmir’den milletvekili seçilerek TBMM’deki yerini 1939’a kadar korudu. Milletvekilliği sona erince gazetecilik mesleğine devam etti. 1947’de Anadolu Sigorta Şirketine Yönetim Kurulu Üyesi oldu. 1951-1958 arası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı. 1 Nisan 1958’den itibaren üye olarak Yönetim Kurulu Üyeliğini sürdürdü. 27 Mayıs ihtilâlinden sonra İstanbul Valisinin tebliğine uyularak işine son verildi. 27 Mayıs 1961 ‘de öldü.
ALİ ENVER BEY (TEKAND)
1887′( 103) de Rodos’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra Mülkiye Mektebine girdi. Yüksek kısmından 1909’da mezun olarak İzmir Vilayeti Maiyet Memurluğuna atandı. Ancak üç yıllık stajının sonunda idare mesleğine girmeyerek öğretmenliği seçti. 1912 Eylül’ünde lise düzeyindeki İzmir İttihat ve Terakki Mektebi Tarih Öğretmeni oldu. İki yıl sonra okulun müdürlüğüne getirildi. Bu arada İl Genel Meclisi ve Daimî Encümenine üye seçildi. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgalinde Rodos’a kaçtı. Bir süre sonra gizlice Kuşadası’na gelerek eski arkadaşları Şükrü Saraçoğlu ve Mahmut Esat Bozkurt ile temas kurarak milli mücadeleye katıldı. TBMM 1. dönemi için yapılan seçimde İzmir milletvekili seçildi. 1 Mayıs 1920’de meclise katıldı. Anayasa ve Milli Eğitim Komisyonlarında çalıştı. 1. dönemde milletvekilliği sona erince İzmir’de sigortacılığa başladı. 1927’de merkezi İstanbul’da bulunan Milli Sigorta Şirketi Müdürlüğüne atanması dolayısıyla İstanbul’a yerleşti. Şirketin feshinden sonra bir süre serbest olarak çalıştı. 1931 ‘de öğretmenliğe dönerek Nişantaşı Kız Orta Okulu (1931-1934) ve Galatasaray Lisesi (1934-1952) Tarih-Coğrafya, Yurt Bilgisi ve Tarih Öğretmenlikleri yaptı. 2 Ekim 1952’de öğretmenlikten emekli oldu. Bu arada Haydarpaşa Liman Şirketi Yönetim Kurulu Üyeliği (1929-1932), Milli Reasürans T.A.Ş,’de Yönetim Kurulu Üyeliği (1938-1939) ve Fen Müşavirliği (1939-1949) görevlerinde bulundu. 6 Şubat 1961’de İstanbul’da öldü.
(MEHMET) ŞEMSETTİN (GÜNALTAY)
1883′ (1299)de Erzincan İliç İlçesi Ürik Köyünde doğdu. İlk öğrenimini doğduğu köyde ve daha sonra Üsküdar Ravzai Terakki okulunda bitirdi. Vefa İdadisinde de ayrıca özel öğrenim görerek sınavla Dâriilmuallimine (öğretmenokulu) girdi. 4 yıl sonra yine sınavla Darülmuallimini Aliyenin (Yüksek öğretmen okulu) Fen şubesine kaydoldu ve buradan 1906’da birincilikle mezun oldu. Bu başarısından ötürü Defne Dalı Altın Madalya aldı. 1907’de Kıbrıs’a giderek idadiye öğretmen ve müdür yardımcısı oldu. 1909’da İstanbul’a dönerek Maarif Vekâletinin açtığı sınavı kazanıp Avrupa’ya gitti. Lozan Üniversitesi Doğa Bilimleri Bölümünden sertifika alarak yurda döndü. Fransızca, Arapça ve Farsçayı öğrendi. 23 Ekim 1911’de Midilli İdadisi Müdürlüğüne, 14 Aralık 1911 ‘de terfi ederek İzmir Lisesi Müdürlüğü’ne, 4 Ekim 1914’te İstanbul Gelenbevi Lisesi Müdürlüğü’ne, 27 Ekim 1915’te İstanbul Üniversitesinde yapılan ıslahat sırasında Edebiyat Fakültesi Türk Tarihi ve Medeniyeti Müderrisliğine (Profesörlüğüne) getirildi. 14 Eylül 1917’de Süleymaniye Medresesi Dinler Tarihi Müderrisliğine, 7 Mayıs 1919’da Üniversitenin Edebiyat Fakültesi İslâm Kavimleri Tarihi Müderrisliğine, Millî Zaferden sonra 3 Kasım 1922’de Profesörlüğü baki kalmak üzere, Ankara’da kurulan Şeriye Bakanlığı Tetkikat ve Telifat üyeliğine, 14 Mayıs 1924’te Üniversitenin İlahiyat Fakültesi İslâm Tarihi Müderrisliği Genel Kâtipliğine ve 2 Mayıs 1925’te İlahiyat Fakültesi Başkanlığına seçilip atandı. 25 Kasım 1915’te Ertuğrul Sancağından (Bilecik) Meclisi Mebusan’a üye seçildi. Bu görevi Meclis dağılana kadar sürdü. 1918’de Meclisi Mebusan’ın İdare Memurluğuna (İdare Amiri) seçildi. 3 Ocak 1919’da Meclisin feshi üzerine İdare Memurluğu görevi, içtüzük gereği 3 Şubat 1920’de, yeni Meclisin toplanmasına kadar devam etti. 1925’te İstanbul Belediye Meclisine üye, daha sonra Birinci Başkan Vekilliğine seçildi. TBMM’nin II’nci Dönem ara seçimlerine katıldı. 23 Aralık 1926’da yapılan seçimde 433 oy alarak Sivas’tan milletvekili seçildi. 16 Ocak 1927’de mazbatası onaylandı. 20 Şubat 1927’de Meclise katıldı. Milletvekilliği kesintisiz 1954’e kadar sürdü. Bu arada İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde tarih profesörlüğü yaptı. 15 Ocak 1949’da Başbakanlığa atandı. Bu göre 14 Mayıs 1950’ye kadar sürdü. 1954’te milletvekilliği son buldu. 1958-1959’da CHP İstanbul İl Başkanlığı yaptı. 30.12.1960’ta Kurucu Yaşamı Meclise katılmasına fırsat vermedi. Türk Tarih Kurumunun Kurucu üyesi olup, 1941’den başlayarak ömrünün sonuna kadar bu kurumun başkanlığını yaptı. Sivas’tan III, IV, V, VI, VII, VIII, Erzincan’dan IX uncu dönemlerde de milletvekili seçilen Ord. Prof. Şemsettin Günaltay, 19 Ekim 1961’de öldü. Türk ve İslâm Tarihi üzerindeki araştırmaları, aşılmaz aydın din âlimliği ile meydana getirdiği değerli yapıtlarından başlıcaları aşağıya alınmıştır:
YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU
27 Mart 1889 (1305)de Kahire’de doğdu. Orta öğrenimini İzmir İdadisi ve Mısır’da bulunan Fransız Frerler Kolejinde tamamladı. 1908 de Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle İstanbul’a yerleşti. İstanbul Hukuk Mektebine girdiyse de genç yaşta girdiği basın hayatı nedeniyle okuldan ayrıldı. Üsküdar Sultanisi Edebiyat ve Felsefe Öğretmenliği görevinde iken tedavi amacıyla İsviçre’ye giden Karaosmanoğlu Mütareke Döneminde yurda dönerek Millî Mücadeleye İkdam Gazetesi Başyazarı olarak, kaleme aldığı yazılarıyla hizmet verdi. 1921 ‘de Ankara’ya gelip Batı Cephesine gitti. TBMM’nin 2. dönem seçimlerine katılarak 2 Temmuz 1923’de milletvekili seçildi. Milletvekilliği görevi ile birlikte gazetecilik ve roman yazarlığını da sürdürüyordu. Kadro Dergisinin kurucuları arasında yer aldı. Mardin’den 3, Manisa’dan 4. dönemlerde de milletvekili seçildi. 27.10.1934’de milletvekilliğinden istifa ederek Tiran Elçiliğine, 1935’de Prag, 1939’da La Haye, 1942’de Bern, 1949’da Tahran ve 1951 ‘de yeniden Bern Elçiliğine atandı. 1961 Kurucu Meclisine Milli Birlik Komitesince üye seçildi. 15.10.1961’de yapılan genel seçimlere katılıp Manisa’dan tekrar milletvekili seçildi. Politik ve diplomatik yaşamında karşılaştığı olayları ve yakınçağ Türk Toplumunun gerçeklerini yansıtan yazıları ve romanlarıyla haklı bir üne sahip Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 13.12.1974’de öldü.
Başlıca Yapıtları: 1. Kiralık Konak, 1922; 2. Nur Baba, 1922; 3. Hüküm Gece, 1927; 4. Sodom ve Gomore, 1928; 5. Yaban, 1932; 6. Ankara, 1934; 7. Bir Sürgün, 1937; 8. Panorama ( 2 cilt), 1.953- 1954; 9. Hep O Şarkı, 1956
Öykü: 10. Bir Serencam, 1913; 11. Rahmet, 1923; 12. Milli Savaş Hikâyeleri, 1947
Anı: 13. Zoraki Diplomat, 1955; 14. Anamın Kitabı, 1957; 15. Vatan Yolunda, 1958; 16. Politikada 45 Yıl, 1968; 17. Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, 1969
MUSTAFA HİLMİ URAN
Mustafa Hilmi Uran 1884′ (1300)te Bodrum’da doğdu. İlk ve rüştiye eğitimini Bodrum, Sakız, Fethiye ve Demirci’de tamamlayarak 1905 (1321)’te İzmir İdadisinden mezun oldu. Aynı yıl Mülkiye Mektebine girerek 1908’de iyi derece ile diploma aldı. Sicil kayıtlarına göre Fransızca ve Rumca biliyor. İzmir (Aydın) İli Maiyet Memurluğunda kaymakamlık stajını tamamlayarak, Aralık 1911 ‘de Menemen ve Mayıs 1914’te de Çeşme Kaymakamlığına atandı. Nisan 1918’de Mülkiye Müfettişliğine yükseldi. Ekim 1919’da yapılan genel seçimde Meclisi Mebusan’a 1 Şubat 1920’de Muğla Mebusu olarak katıldı. Meclisin dağıtılması üzerine bu görevi 11 Nisan’da son buldu. Anadolu’ya geçerek bu süre Milas’ta komisyonculuk yaptı. 11 Kasım 1921’de İtalyanlardan kurtarılan Antalya Mutasarrıflığına, 3 Ağustos 1923’te de terfian Adana Valiliğine getirildi. Aynı görevden istifa ederek 13 Eylül 1925’te Ankara’da “Milli İthalât ve İhracat Şirketi” Genel Müdürlüğüne getirildi. Bu görevde 4 ay kadar çalıştıktan sonra Nisan 1926’da Cumhuriyet Halk Fırkası Adana Bölgesi Müfettişliğine atandığından şirketteki görevinden ayrıldı. TBMM III üncü Dönem Genel seçimlerine katıldı. Yapılan seçimde 337 oy alarak Adana’dan milletvekili seçildi. 6 Ekim 1927’de mazbatasını alarak 1 Kasım 1927’de Meclise katıldı. Mazbatası 2 Kasım’da onaylandı. İçişleri Komisyonu üyeliğine ve bu Komisyonunun Başkanvekilliğinde bulundu. Aralık 193O’da Bayındırlık Bakanı oldu. Genel Kurulda, Belediye seçimleri konusundaki gensoru ve Osmanlı Düyunu Umumiyesi üzerinde konuşmaları vardır. IV, V, VI, VII ve VIII inci dönemlerde de Seyhan milletvekilliği yapan Hilmi Uran’ın 1950 seçimleriyle milletvekilliği sona erdi. 3 kez TBMM Başkanvekilliği, 12 Kasım 1938’de II nci Celâl Bayar Kabinesinde Adalet, Mayıs 1943’te Saraçoğlu Kabinesinde İçişleri Bakanlıklarında bulundu. CHP Genel Sekreterliği ve Genel Başkanvekilliği yaptı. Emekliliğini geçirmekte olduğu İstanbul’da 21/22 Ekim 1957 Pazartesi gecesi öldü. Zincirlikuyu’daki Asri mezarlıkta toprağa verildi.
Başlıca yapıtları:
- Adana Ziraat Amelesi: İstanbul, Vakit Mat. 1939;
- Sultan III üncü Mehmed’in Sünnet Düğünü, İstanbul Vakit Basımevi, 1941; 3. Hâtıralarım, Ankara, Ayyıldız Mat. 1959.
MAHMUT ESAT BEY (BOZKURT)
1892′ (1308)de İzmir-Kuşadası’nda doğdu. İlk öğrenimini Kuşadası’nda yaptıktan sonra ortaokulu İzmir Yusuf Paşa Rüştiyesinde, lise öğrenimini İzmir ve İstanbul İdadilerinde tamamladı. 1908’de İstanbul Hukuk Mektebine girdi. 1911 ‘de mezun oldu,1912’de İsviçre’ye giderek Fribourg Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi. “Osmanlı Kapitülasyonlar Rejimi” konulu teziyle “Hukuk Doktoru” ünvanını aldı. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edildiğini haber alınca arkadaşı Şükrü Saraçoğlu ile birlikte İsviçre’den ayrılarak gizlice Kuşadası’na döndü. Ege Bölgesi Kuva-i Milliye teşkilatının önde gelen bir üyesi olarak harekatın içinde bulundu. Düşmana karşı silahlı mücadeleye katıldı. TBMM’nin 1. dönemine Kuşadası’nda yapılan seçimde İzmir’den milletvekili olarak 23 Nisan 1920’de meclisin açılışında hazır bulundu. 12 Temmuz 1922’de Rauf (Orbay) Bey’in başkanı olduğu İcra Vekilleri Heyetinde İktisat Vekilliğine seçildi. Zafer kazanıldıktan sonra Lozan Barış Konferansına ara verildiği dönemde, Mustafa Kemal Paşa’nın direktifleriyle 17 Şubat 1923’de “İzmir İktisat Kongresi” nİ toplayarak yurdun ekonomik sorunlarının çözümlenmesine çalıştı. 11 Ağustos 1923’de başlayan 2. dönem için İzmir’den tekrar milletvekili seçildi. 13 Ağustos 1923’de Rauf Bey’in istifasıyla yerine seçilen Ali Fethi Bey’in İcra Vekilleri Heyetinde yerini korudu. 30 Ekim 1923’de kabinenin istifasıyla vekillik görevi sona erdi. 20 Nisan 1924’de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanununun hazırlayıcıları arasında başta gelen isim oldu. 22 Kasım 1924’de Başvekil olan Ali Fethi Bey’in kabinesinde Adliye Vekilliğine atandı. Bu dönemde Cumhuriyetin hukuk alanındaki yenilikleri gerçekleştirildi. Bu kanunların en iyi şekilde uygulanabilmesi için Ankara Hukuk Mektebinin açılmasında (5 Kasım 1925) büyük gayreti oldu. 2 Ağustos 1926’da Adalar Denizi’ndeki Lotus adındaki Fransız Vapuru ile çarpışarak batan Bozkurt adlı Türk gemisinde hayatını kaybeden 8 Türk vatandaşı için açılan ve sonuçta Lahey Adalet Divanına intikal eden davada Mustafa Kemal Paşa tarafından Türkiye Cumhuriyeti’ni temsile memur edildi ve Türk tezini kabul ettirdi. Bu nedenle Atatürk, 1934’de kendisine “Bozkurt” soyadını verdi. Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakültelerinde alanı ile ilgili dersler verdi. 30 Eylül 1941’de alınan bir karar gereğince hocalıkları son buldu. Adliye Vekilliğinden 25 Eylül 1930’da çekilmişti. 3. ve 7. dönemlerde yasama görevini sürdürdü. Devlet ve siyaset adamlığı yanında iyi bir yazardı. Millî Mücadele yıllarında Hakimiyet-i Milliye (Ankara), Ahenk, Saday-ı Hak (İzmir) Gazetelerinde Türkçülük, Milliyetçilik ve İnkılâpçılık konularında yazılar yazdı. Profesörlükten çekildikten sonra İstanbul’da Yeni Sabah Gazetesinde yazmağa başladı. 21 Aralık akşamı vefat etti. Millî Mücadelede aynı zamanda cephede hizmet ettiği için 24 Nisan 1924 tarihli meclis kararıyla Yeşil-Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyasıyla ödüllendirilmiştir
Eserleri: Lotus-Bozkurt davasında Türkiye-Fransa müdafaaları, Ankara 1927; Avrupa ve Amerika Devletler Hukuku Mebde’leri, Ankara 1929 (Prof. Kari Strupp’dan çeviri); Türk Köylü ve İşçilerinin Hakları, Ankara 1939; Devletler Arası Hak. (Hukuk-u Düvel), Ankara 1940; Atatürk İhtilâli, Ankara 1940; Aksak Timur’un Devlet Politikası, İstanbul 1943.
Dr. MUSTAFA BEY (BENGİSU)
1880′ (1296)da İzmir’in Ödemiş İlçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ödemiş ve İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra İstanbul’a gelerek Askerî Tıbbiye Mektebine girdi. 1903’de Tabib Yüzbaşı rütbesiyle mezun olarak Gülhane’deki uzmanlık eğitimi aldı. Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya Savaşlarında görev aldı. 1919’da ordudan istifa ederek memleketine döndü. İzmir’in işgali üzerine yörede teşkil edilen ulusal kuvvetlere katıldı. TBMM’nin 1. dönemine İzmir’den milletvekili seçildi. Bir süre sonra izinli olarak Meclis’ten ayrıldı. Ancak izin süresini beş ay beş gün geçirmesi üzerine Başkanlık Divanının önerisiyle 8 Ağustos 1921’de milletvekilliğinden istifa etmiş sayılmasına Genel Kurulca karar verildi. Rodos’da izinli bulunduğu sırada Askerî İstihbarat ile meşgul olduğu ve ayrıca Ankara ile Avrupa arasında temas ve haberleşme görevini yaptığını savundu ise de kendisinin bu konularda hiçbir makam tarafından görevlendirilmediği, Rodos’da bulunduğu sırada Müdafa-i Milliye Vekâletiyle İstihbarat Umum Müdürlüğünün bazı işlerine aracılık ettiği geçen yazışmalardan anlaşılmakla beraber, bunun izninin son bulduğu 1 Mart 1921 tarihinden önceki tarihlerde olduğu tesbit edilmekle savunması dikkate alınmadı. 1935’te Ödemiş Belediye Başkanı iken 5. dönemde Çanakkale’den, 6. dönemde İzmir’den tekrar milletvekili seçildi. 12 Şubat 1942’de Çanakkale’de öldü. Fransızca bildiği kısa hâl tercümesinde yazılıdır.
HÜSEYİN HACİM MUHİTTİN BEY (ÇARIKLI)
1881′ (1297)de Uşak’ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini Urla İbtidâi Mektebi ve İzmir Mülkî İdadisinde tamamladıktan sonra Mülkiye Mektebine girdi. 1 Temmuz 1904’de mezun oldu. 1 Mart 1919’a kadar çeşitli memuriyetlerde bulundu. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali üzerine Batı Anadolu’nun düşman işgalinden kurtarılması için örgütlenme faaliyetlerine girişti. 26 Temmuz’da Balıkesir, 16 Ağustos’ta Alaşehir Ulusal Kongrelerinin toplanmasına öncülük etti. Sivas Kongresinde yurttaki bütün direniş örgütleri Anadolu ve Rumeli Müdafaayı Hukuk Cemiyeti halinde birleştirildikten sonra 5 Ekim 1919’da Balıkesir Müdafaayı Hukuk Cemiyetinin Başkanlığına getirildi. Toplanmasına karar verilen İstanbul Mebusan Meclisinin son dönemine Karesi Milletvekili olarak seçildi. Meclisin feshinden sonra Heyet-i Temsiliye’nin talimatına uyarak Ankara’ya geldi ve 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılışında hazır bulundu. 28 Nisan’da milletvekilliğini koruyarak olağanüstü yetkiyle Bursa Valiliğine atandı. 25 Haziran’da İngilizlerin Mudanya’ya asker çıkarmaları üzerine, olayı Tümen Komutanı Albay Bekir Sami Bey ile birlikte protesto etti. 8 Temmuz’da Yunanlıların Bursa’yı işgal etmeleri üzerine görevden ayrılarak Bilecik’e geçti. Başkanlığın tebligatı üzerine 16 Temmuz’da Meclis’teki görevine döndü. 3 Ağustos 1921’de Konya İstiklâl Mahkemesi Başkanlığına seçildi. 9 Haziran 1922’ya kadar bu görevi yürüttü. 9 Mart-13 Mayıs 1923 arası El-Cezire İstiklâl Mahkemesi Başkanlığında bulundu. 2. dönemde Giresun’dan milletvekili seçildi. 7 Mart 1925’de Doğu İstiklâl Mahkemesi Başkanlığına seçildi ise de 10 Mart’da istifa etti. 16 Kasım 1925’de yeniden bu mahkemenin başkanlığına getirildi. 20 Kasım 1926’da istifa suretiyle görevden ayrıldı. 3. dönemde tekrar Giresun’dan, 4. 5. 6. 7.ve 8. dönemlerde de Balıkesir’den milletvekili seçilerek yasama görevini 14 Mayıs 1950’ye kadar sürdürdü. Milletvekilliği sona erince politikadan çekilerek İzmir’e yerleşti. 5 Aralık 1965’de öldü. Millî Mücadelede bilfiil kıta başında fedakarlıkla hizmet görmüş olması nedeniyle TBMM’nin 21 Kasım 1923 günlü kararıyla Kırmız-Yeşil şeritli İstiklâl madalyasıyla ödüllendirilmiş, madalyası 23 Mart 1925’de Genel Kurulda ilk kez yapılan törende göğsüne takılmıştır. Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri ve Millî Mücadele anıları 1967’de yayımlanmıştır.
Dr. SUAT BEY (SOYER)
1879′ (1295) yılında İzmir’de doğdu. İlk ve orta öğrenimini İzmir İptidai Mektebi ve İdadisinde tamamlayarak 1896’da İstanbul Mülkî Mektebine girdi. 1 Eylül 1902’de Tıp Doktoru diploması aldı. Çeşitli memuriyetlerden sonra, 17 Ekim 1918 tarihinde vekil olarak atandığı Kastamonu Sağlık Müdürlüğü görevinde iken siyasetle meşgul olmasından dolayı 16 Nisan 1919’da Damat Ferit Hükümeti tarafından açığa alındı. İstanbul Mebusan Meclisinin son dönemi için yapılan seçimde Kastamonu’dan milletvekili oldu. Meclisin dağıtılmasından sonra Ankara’ya gelerek, 1 Mayıs 1920’de Kastamonu milletvekili olarak meclise takdim edildi. 4. dönem için 1931’de yapılan seçimlerde yine Kastamonu’dan milletvekili seçildi. 1935’de politika hayatından tamamıyla çekilerek, İzmir’deki hekimlik ve ticaret işini sürdürdü. 3 Haziran 1942’de öldü. Rumca ve Fransızca bildiği kısa hal tercümesinde yazılıdır.
MEHMET REFİK ŞEVKET BEY (İNCE)
1885′ (1301 )’te Midilli Adasının Polihinit Kentinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Eşme İptidai Mektebi ve İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra Selanik Hukuk Mektebine girdi ve 191 l’de mezun oldu. Birinci Dünya Savaşı Mütarekesinden (30 Ekim 1918) sonra avukatlık yapmaya başladı. Yunanlıların 15 Mayıs 1919’da İzmir’i işgal etmesi üzerine önce Ege Bölgesi’nde oluşan direniş hareketleriyle milli mücadeleye katıldı. TBMM’nin 1. dönemi için yapılan seçimlerde Saruhan Milletvekili olarak 23 Nisan 1920’de meclisin açılışında hazır bulundu. 21 Eylül 1920’de Kastamonu İstiklâl Mahkemesi Başkanlığına seçildi. Mahkemenin faaliyeti 2 Mart 1921 ‘de son bulmakla meclisteki görevine döndü. 19 Mayıs 1921 ‘de Fevzi Paşa’nın Başkanlığında kurulan İcra Vekilleri Heyetinde Adliye Vekili oldu. 8 Temmuz 1922’de kabul edilen 244 sayılı kanun, icra vekillerinin aday gösterilmek suretiyle değil, genel kurulun gizli oyu ile seçilmesini öngörmekle diğer vekillerle birlikte görevden çekildi. Bu arada TBMM’nin açıldığı 23 Nisan gününün Ulusal Bayram sayılmasına dair, arkadaşlarıyla birlikte verdiği önerge, 23 Nisan 192l’de 112 sayı ile kanunlaştı. 2. dönem seçimlerinde 6 Haziran 1923’de Mustafa Kemal Paşa’ya bir mektup yazarak aday gösterilmemesini rica etti. İzmir’de avukatlık yapmaya başladı. İl Genel Meclisinde Ödemiş Üyeliği yaptı. 5. ve 6. dönemlerde Manisa’dan tekrar milletvekili oldu. 1943 seçimlerine katılmayarak İzmir’de avukat olarak çalışmayı sürdürdü. Demokrat Partinin kuruluşunda 15 Ocak 1945’de bu partiye dahil oldu. 9. dönemde parti adayı olarak yeniden Manisa milletvekili seçildi. Adnan Menderes Başkanlığındaki ilk DP Kabinesinde Milli Savunma Bakanlığına getirildi. 9 Mart 1951’deki 2. Menderes Hükümetinde Devlet Bakanı oldu. Parti yöneticileri ile ihtilafa düşerek 2 Mart 195l’de Bakanlıktan çekildi. 2 Kasım 195l’de DP Meclis Grup Başkanlığına seçilerek 17 Haziran 1952’ye kadar bu görevi yürüttü. Dönem sonunda İzmir’e döndü. 24 Nisan 1955’de öldü.
MEHMET ŞÜKRÜ (YAŞIN)
1882′ (1298)de Bursa, İnegöl’ün Yenice Mahallesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini İnegöl’de, lise öğrenimini Bursa ve İzmir’de tamamladı. 1907’de Mülkiye Mektebinden diploma aldı. Fransızca bilirdi. TBMM’nin II’nci Dönem seçimlerine katıldı. 1 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 281 oy alarak Çanakkale’den (Biga) milletvekili seçildi. 11 Ağustos 1923’te Meclise katıldı, mazbatası 12.8.1923’te onaylandı. Posta ve Telgraf, Millî Müdafaa, Memurin Muhakemat, Nafıa, Mübadele ve İmar ve İskân komisyonları üyeliği yaptı. Memurin Muhakemat Heyetinde bulundu. Meclis adına, Adana’ya giden heyette yer aldı. 295 Sayılı Kanunun değiştirilmesine dair kanun teklifi, Mollazade Süleyman Efendi hakkında Arzuhal Encümeninin kararının görüşülmesi, Divanı Muhasebat, Harcırah Kanunu konularında önerileri, Genel Kurulda 58 değişik konuda, 108 konuşması vardır. III’ncü, IV ve V’inci dönemlerde de Çanakkale’den milletvekili seçilen M. Şükrü Yaşın, 29 Mart 1939’da Eskişehir Valiliğine atandı. Bu görevde iken 18 Ekim 1941’de öldü.
MUSTAFA ŞEREF (ÖZKAN)
1884′ (1300)de Burdur’da doğdu. 1903 Temmuz’unda İzmir İdadisini bitirdi. 1908’de Hukuk Mektebinden diploma aldı. Eğitimini tamamlamak üzere 1909’da hükümetçe Paris’e gönderildi. Paris Hukuk Fakültesini 3 yılda bitirerek 1912’de yurda döndü. 1913 başında Ağustos sonuna kadar İstanbul Hukukunda Hukuku İdare dersleri okuttu. Aynı yılın sonunda Konya Hukuk Mektebine Müdür oldu. Üç ay bu görevde kaldıktan sonra Konya’dan Meclisi Mebusan’a üye seçildi. Aynı zamanda İstanbul Hukuk Mektebine Amme Hukuku ve İdare Müderrisliğine atandı. 1915’te Ticaret ve Ziraat Bakanlığı Müsteşarlığına getirildi ve mebusluktan istifa etti. 1916’da İtibarı Millî Bankası İdare Meclisi Üyesi iken Ticaret ve Ziraat Bakanı oldu. İkinci kez Kayseri’den Meclisi Mebusan’a üye seçildi. Mütarekeden 25 gün önce Bakanlıktan istifa etti. 1920’de Anadolu’ya geçti. 1921 ‘de Sivas Temyiz Mahkemesi Üyeliğine atandı ise de sağlık nedeniyle işe başlamadan istifa etti. 1922’de Suriye ile yapılan gümrük sözleşmesi görüşmelerine hükümeti temsilen delege olarak katıldı. Dönüşünde Lozan Sulh Heyetine Müşavir oldu. Konferansın iki aşaması arasında Murahhas Heyetini temsilen Lozan’da kaldı. TBMM II’nci Dönemi için 10 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 124 oy alarak Burdur’dan milletvekili seçildi. Mazbatası 12.8.1923’te onaylandı. 25.9.1923’te Meclis’e katıldı. Ticaret ve Kanunu Esasiye komisyonları üyeliklerinde bulundu. Genel Kurulda mebusluğun başlangıcı ve Anayasanın 23’üncü maddesinin yorumu konularında konuştu. Zamanının çoğu, izin ve istirahatle geçti. III, IV ve V’inci dönemlerde de Burdur ve Milletvekili olan Mustafa Şeref, 27.9.1930-3.9.1932 tarihlerinde İktisat Bakanlığı yaptı. 1.11.1932’de emekli oldu ve 10.9.1938’de öldü.
AHMET TALÂT (ONAY)
1888′ (1304)de Çankırı’nın Perdedar Mahallesinde doğdu. İlk öğrenimini Çankırı’da yaptı. İdadisinin orta kısmını Temmuz 1905’te okudu. 1905- 1907’de Kastamonu İdadisine devam etti. Son sınıfı Ankara’da okuyup Temmuz 1907’de mezun oldu. Kasım 1910’da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesini bitirdi. Sicilinde Fransızca ve Farsça bildiği yazılıdır. Kasım 1910’da açılan sınava katılarak Kastamonu Sultanisi Edebiyat ve Felsefe Öğretmenliğine atandı. Ekim 1912’de Kastamonu Sultanisi Tarih Öğretmenliği Vekilliğine, 14 Ekim 1914’te İzmir Birinci Sultanisi Edebiyat ve Felsefe Öğretmenliğine atandı. Eylül 1917’de takdirname aldı. Aralık 1917’de Hilâli İnas Sultanisi Edebiyat Öğretmenliğine getirildi. İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal olunacağı gece halkı ayaklanmaya çağıran beyannameyi tanzim ile Anadolu Matbaasında bastırdığı ve “Reddi İlhak Cemiyeti” imzasıyla telgraflar çeken komitada bulunduğu, işgal günü çatışmaya girdiği iddiasıyla Yunan Divanı Harbine verildi. Başvurusu üzerine, Kasım 1919’da Kastamonu Sultanisi Edebiyat ve Felsefe Öğretmenliğine atandı. Temmuz 1920’de Zonguldak Maarif Müdürlüğü, Temmuz 1921 ‘de Bolu Maarif Müdürlüğü, Ekim 1922’de Ankara Maarif Müdürlüğü, Mart 1923’te isteği üzerine yeniden Bolu Maarif Müdürlüğü görevleri verildi. Bu görevde iken TBMM’nin II’nci Dönem seçimlerine katıldı. 30 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 332 oy alarak Çankırı’dan milletvekili seçildi. 11 Ağustos 1923’te Meclis’e katıldı. Mazbatası 12 Ağustos 1923’te onaylandı. Köy Kanunun değiştirilmesi, Artırma ve Eksiltme Kanununun değiştirilmesi hakkında kanun teklifleri, 3 konuda önergesi, Genel Kurulda 12 değişik konuda, 40 kez konuşması vardır. Aralık 1936’da emekliye ayrıldı. III, IV, VIII’inci dönemlerde Çankırı, V ve VI ncı dönemlerde Giresun milletvekili seçilen Talât Onay, 22.9.1925’te öldü. Ahmet Talât Onay’ın, şiir makale ve kitapları vardır.
ALİ HAYDAR (YULUĞ)
1879′ (1925)da İzmir’de doğdu. Orta öğrenimini İzmir İdadisinde bitirip, 1902’de Mülkiye Okulunun Yüksek kısmından diploma aldı. Fransızca, Almanca ve Arapça bilirdi. 19 Ekim 1902-13 Aralık 1926 yılları arasında çeşitli idari görevlerde bulunduktan sonra TBMM’nin II’nci Dönem ara seçimlerine katılarak 1220 oy ile İstanbul’dan milletvekili seçildi. III üncü Dönemde de İstanbul’dan milletvekili seçilen Ali Haydar Yuluğ, Meclise devam etmediğinden 19.1.1930’da milletvekilliğinden ayrıldı. Bir süre İstanbul Belediye İstimlâk Komisyonu Başkanlığında bulundu. 18 Eylül 1937 tarihinde tedavi edilmekte olduğu, İstanbul, Cerrahpaşa Hastahanesi’nde öldü.
MUSTAFA KÂMİL (DURSUN)
1878′ (1294)de İzmir’de doğdu. İlköğrenimden sonra İzmir Lisesinde yedi yıl okuyarak diploma aldı. Özel eğitim gördü ve Fransızca öğrendi. Nisan 1896’da İzmir Düyunu Umumiye Tahrirat Kalemi Mümeyyizliğine, aynı yılın ağustosunda Düyunu Umumiye Muhasebe Aşar Mümeyyizliğine, Ağustos 1897’de İzmir Ziraat Bankası Evrak Mukayyitliğine atandı. Ziraat Bankasında çeşitli memuriyetlerde çalıştıktan sonra Ekim 1913’te Aydın İli Mektupçuluğuna getirildi. Damat Ferit Hükümeti zamanında, Aralık 1918’de belirsiz bir nedenle görevden uzaklaştırıldı. Sonra ticaretle meşgul oldu ve bir nedenle görevden uzaklaştırıldı. Sonra ticaretle meşgul oldu ve aynı zamanda İzmir Belediyesi üyeliğine, Müdafaai Hukuk Teşkilatında, Cumhuriyet Halk Fırkasının Yönetim Kurulu Üyeliğinde bulundu. İzmir Pamukçular Anonim Şirketi Müdürü iken TBMM’nin II nci Dönem ara seçimlerine katıldı. 5 Ocak 1925’te yapılan seçimde 578 oy alarak İzmir’den milletvekili seçildi. 19 Ocak’ta Meclise katıldı. Genel Kurulda beş değişik konu üzerinde söz aldı. Osmanlı Bankası İmtiyazına dair soru önergesi verdi. İzmir’den III, V, VI’ncı dönemlerde de milletvekili seçilen Kâmil Dursun, 4.2.195l’de öldü.
MUSTAFA RAHMİ (KÖKEN)
1881′ (1297)’de İzmir’de doğdu. İlk öğrenimini Bölcek Köyünde eski usulde yaptı. Sonra İzmir Hamdiye İlkokulunda üç yıl okudu. İki yıl da Bergama Rüştiyesine devam etti. 1894’te İzmir İdadisine girdi. Buradan 1899’da diploma aldı. Amcasının teşviki ile İstanbul’a gelip Hukuk Mektebine girdi. 1905’te İl Genel Meclisine Bergama Üyesi olarak katıldı ve İl Komisyonu üyeliğine seçildi. 1917’ye kadar bu görevi yürüttü. 1917’de boşalan İzmir Mebusluğuna seçilerek Meclisi Mebusana girdi. Meclis kapandıktan sonra, 1921 başlarında Ankara’ya geldi. Mayıs 192l’de Zonguldak Maden Müdüriyetine atandı. Bu görevde iken TBMM’nin II’nci Dönem seçimlerine girdi. 10 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 793 oy alarak İzmir’den milletvekili seçildi. 11 Ağustos’ta Meclise katıldı. İzmir’den III, IV, V, VI, VII ve VIII’inci dönemlerde de milletvekili seçilen Mustafa Rahmi Köken, 1926’da Ticaret, 1927’de Tarım, 1928’de İktisat Bakanlığı yaptı. İş Bankası kurucuları arasında yer aldı. Yerli malı tutkusu ile tanınır. Atatürk’ün naaşının Ankara’ya getirilişinde TBMM’yi temsil etmek üzere seçilen dört kişiden biri olmanın onurunu taşır. 7 Temmuz 1952’de İstanbul’da öldü.
MEHMET ŞÜKRÜ (SARAÇOĞLU)
1886 (1302)’de İzmir-Ödemiş’de doğdu. Ödemiş İlkokulunu ve Rüştiyesini bitirip 1906’da İzmir İdadisinden mezun oldu. Aynı yıl sınavla Mülkiye Okuluna girdi. Tatil aylarında Ödemiş’te Aşar Muharrirliği yaptı. 1909’da Mülkiye Mektebinden diploma aldı. Aynı yıl Aydın İli Maiyet Memurluğuna atandı. Maiyet memurluğu süresinin ilk yılında Aşar Muharrirliği ve özel öğretmenlik yaptı. İkinci yılında muharrirliği sürdürüp aynı zamanda İzmir Sultanisi matematik öğretmenliğini yürüttü. Bu sürede İdare Meclisi Müstantikliği görevini de üstlendi. 1912’de İzmir İttihat ve Terakki Ticaret Okulu Müdürlüğüne getirildi. Bu görevde iken Ocak 1914’te burs alarak öğrenim için Belçika’ya gönderildi. Dört, beş ay sonra Genel Savaşın başlaması üzerine İzmir’e döndü. Harbiye’de yedek subay adayı olarak iki ay eğitim gördü. Sonra yeniden İzmir İttihat ve Terakki Ticaret Okulundaki görevine başladı. Mayıs 1915’te, öğrenimini tamamlaması için İzmir İli hesabına İsviçre’ye gönderildi. Cenevre Üniversitesi Siyasal ve İktisat bölümlerini bitirerek 1919 yazı sonunda yurda döndü. Öğrenciliği sırasında Cenevre Türk Talebe Cemiyetini kurdu ve başkanlığını yaptı. Dönüşünde doğduğu kasabanın Yunanlılar tarafından işgal edildiğini öğrendi. Kuşadası’na gelerek Millî Harekâttaki yerini aldı. Bir süre sonra Nazilli’deki efeler cephesine katıldı. Bu sırada İzmir’den Meclisi Mebusan’a üye seçildi. İstanbul’a gönderildi. Meclisin dağılması üzerine yeniden dönüp çetelere katıldı. Millî ve düzenli ordunun kurulmasından sonra Kuşadası’nda çiftlik kurmaya çalıştı. Burayı Yunanlıların işgal etmesi üzerine birkaç ay Milas ve Külek taraflarına çekildi. Memleketin kurtuluşundan sonra Kuşadası ve Ödemiş’e dönerek çiftçiliğini sürdürdü. Bu sırada TBMM’nin II’nci Dönem seçimlerine katıldı. 10 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 807 oy alarak İzmir’den milletvekili seçildi. 11 Ağustos’ta Meclis’e katıldı, ertesi gün mazbatası onaylandı. Hariciye, Muvazenei Maliye ve Ticaret komisyonlarında çalıştı. Hariciye Komisyonu Sözcülüğünü yaptı. 5 Aralık 1924’te Maarif Vekilliğine seçildi. Bir öncelik önergesi, Genel Kurulda milletvekili olarak 32 değişik konuda 94, Millî Eğitim Bakanı sıfatıyla 10 değişik konuda, 13 konuşması vardır. Şirketlerin yönetimi hakkında soru önergesi vermiştir. 1926’da Yunan Hükümeti ile görüşmeleri yürüten Mübadele Komisyonunda Türk Heyetine Başkanlık etti. 2 Kasım 1927-27 Aralık 1930’da Maliye Bakanlığı, 4 Mayıs 1931-1 Mart 1935’te Adliye, 1 Mart 1935- 25 Ekim 1937 ve 1 Kasım 1937-11 Kasım 1938’de Adliye, 11 Kasım 1938-25 Ocak 1939 ve 25 Ocak-3 Nisan 1939’da Hariciye Bakanlıklarında bulundu. 9 Temmuz 1924’de Başbakan oldu. 1 Kasım 1948-22 Mayıs 1950’de TBMM Başkanlığı yaptı. İzmir’den III, IV, V, VII ve VIII’inci dönemlerde de milletvekili seçilen Mehmet Şükrü Saraçoğlu, 1950’de politikadan çekildi. 27 Aralık 1953’te İstanbul’da öldü.
ABİDİN BEY (SARUHAN)
1890′ (1306)da Manisa’da doğdu. İzmir İdadisini bitirip İstanbul Hukukuna girdi. Hukuktan 1911’de diploma aldı. Memuriyet yapmaksızın avukatlık (muhâmât) mesleğini sürdürdü. İzmir Müdafaayı Hukuk Kongresine Manisa temsilcisi olarak katıldı. İzmir’i8 işgalinde kurulan “Vatan Cemiyeti” umumî kâtibi oldu. İzmir İktisat Kongresine Manisa temsilcisi olarak katıldı. TBMM’nin II nci Dönem seçimlerine girdi. 7 Temmuz 1923’te yapılan Meclis’e katıldı. Atatürk’e karşı suikast girişiminde suçlu bulunarak, Ankara İstiklâl Mahkemesince, 13 Temmuz 1926 tarihinde idamla mahkûm edildi. 3 Kasım 1926 tarihli 2’nci Birleşim 1 inci oturumda, savcılık tezkeresi, Genel Kurula sunuldu.
KEMAL (MENEMENLİOĞLU)
1883’te Manisa’da doğdu. İlk öğrenimini Manisa Süleymanpaşa Okulunda, orta öğrenimini Liva İdadisinde ve son iki yılını İzmir İdadisinde tamamladı. İstanbul Üniversitesi Tabiiye Şubaseni bir yıl devam ettikten sonra yeniden sınava girerek Hukuk Fakültesine geçti. Hukuk Fakültesinden 1909’da diploma aldı. Aynı yıl Maliye Bakanlığı Hukuk Müşavirliği kalemine kâtip oldu. 1912’de avukatlığa terfi etti. Ağustos 1919’da yeni kurulan İaşe Bakanlığı Hukuk Müşavirliği Avukatlığına atandı. İstanbul’un kurtarılmasına kadar bu görevinde kaldı. İstanbul’un Millî Hükümete geçmesinden sonra Ankara Rüsumat Genel Müdürlüğü’ne getirildi. Bu görevde iken, II nci Dönem seçimlerine katıldı. 5 Temmuz 1923’te yapılan seçimde 611 oy alarak Manisa’dan milletvekili seçildi. 1 1.8.1923’te Meclise katıldı. III’üncü Dönemde de Manisa’dan milletvekili seçilen Kemal Menemenlioğlu’nun ölüm tarihi saptanamamıştır.
YAŞAR (ÖZEY)
1889′ (1305)da Bulgaristan’da Ziştuva’da doğdu. İlk öğrenimini Manisa’nın Turgutlu Kasabasında tamamlayarak İzmir İdadisine girdi. Buradan pekiyi derece ile diploma aldı. Halkalı Yüksek Ziraat Mektebinde gerekli dersleri okuyarak icazetname aldı. 15.10.1911-5.12.1925 yılları arasında çeşitli devlet memurluklarında bulunduktan sonra TBMM’nin II nci dönem milletvekilliği seçimlerine katılarak Saruhan’dan milletvekili seçildi. Biyografisinde Türkçe, Fransızca ve Almanca okuyup konuştuğu yazılıdır. Tarım konusunda yayımlanmış yapıtları vardır. Manisa’dan III, V, VI, VII ve VIII Aksaray’dan IV’üncü dönemlerde de milletvekili seçilen Yaşar Özey, 19.6.1965’te Ankara’da öldü.
HAŞAN SAİM UZEL (ÇELEBİOĞLU)
1882′ (1298)de Menemen’de doğdu. îlk ve rüştiye öğrenimini Menemen’de, liseyi İzmir’de tamamlayıp Tıbbiye Mektebine girdi ve 1907’de diplomasını alarak doktor oldu. Aynı yıl kura ile Akseki Belediye Tabibliğine atandı. 1908-1923 yılları arasında çeşitli devlet memurluklarında bulundu. TBMM’nin II nci dönem araseçimlerine katılarak 544 oy ile Saruhun’dan milletvekili seçildi. Beyaz Şeritli İstiklâl ve Kırmız Şeritli Harp Madalyaları sahibi olan Dr. Haşan Saim Uzel, Manisa’dan III, IV, V ve VI ncı dönemlerde de milletvekili seçildi ve 8 Ağustos 1941 ‘de öldü.
ZEKİ MESUT (ALSAN)
1889’ (1305)da Aydm’da doğdu. İlk öğrenimini Aydın Zihniye İlkokulunda, orta öğrenimini Aydın İdadisinde, liseyi İzmir İdadisinde tamamladı. 1908’de açılan yarışma sınavını birincilikle kazanarak Mülkiye Mektebine (Mektebi Mülkiyei Şahane) girdi. 1910’da sınıfın birincisi olarak, pekiyi derece ile mezun oldu. Eylül 1910’da açılan sınavı kazanarak Sayıştay’a denetçi yardımcısı oldu. Aynı yılın Ekiminde açılan yarışma sınavını kazanarak Millî Eğitim Bakanlığı (Maarif Nezareti) hesabına öğrenim yapmak üzere Fransa’ya gönderildi. Paris’te Serbest Siyasi Bilimler Okulu’ (Ecole Libre des Sciences Politiques) nun Diplomasi Şubesinde üç yıl öğrenim gördükten sonra pekiyi derece ile diploma aldı ve 1913’te yurda döndü. 1913-1927 yılları arasındaki memuriyetleri sonrasında TBMM III üncü Dönem seçimlerine katılarak 372 oyla Edirne’den milletvekili seçildi. 6 Ekim 1927’de mazbatasını alarak 1 Kasım’da Meclise katıldı. Ertesi gün Mazbatası onaylandı. IV. V. ve VI. dönemlerde de Diyarbakır’dan milletvekili seçildi. Haziran 1943’te 2. kez, Siyasal Bilgiler Okulu Devletler Hukuku Profesörlüğüne ve Müdürlüğüne, Mart 1945’te ek olarak Ankara Hukuku Fakültesi Devletler Hukuku Profesörlüğü görevine getirildi. Haziran 1946’da yeni Üniversiteler Kanunu yürürlüğe girince Ankara Hukuk Fakültesi Dekanlığına seçildi. Haziran 1947’de Ankara Hukuk Fakültesi Devletler Hukuku Profesörlüğüne, Mart 1954’te Siyasal Bilgiler Fakültesi Umumî Hukuk Profesörlüğüne atandı. 1956’da yaş sınırına gelmesi nedeniyle emekliye ayrıldı. Almanca, Fransızca dillerini bildiği, İngilizceyi anladığı, sicilinde yazılıdır. Bilim dünyasına değerli yapıtlar kazandıran Seki Mesut Alsan, 24 Eylül 1984 tarihinde öldü.
Yayımlanmış Başlıca Yapıtları: Memleket Çocuğu (roman / 1942); Mustafa’nın Romanı ve Hürriyet Pervanesi (1943); Kavak Yeli (1944); Devletler Hukuku Dersleri (1947); La Position de l’Individue en Droit International Public et Ses Droits et Libertés du Point de Vue de Ce Droit (1947); Devletler Umumî Hukukunda Yeni Gelişmeler (1948); Milletlerarası Hayatın Düzeni ve Pan-Amerikanizm (1949); Yeni Devletler Hukuku, iki cilt (1950-1951); Müşterek Emniyet Problemi (1952); Silahsızlanma Problemi (1953)
AHMET ENVER ÖZGEN
1891′ (1307)de Girit Resmo Kasabasında doğdu. 1897’de Yunan Savaşının çıkması üzerine küçük yaşta İzmir’e geldi. İlk öğrenimini İzmir’de özel okulda, orta öğrenimini İzmir İdadisinde tamamlayarak Selânik Hukuk Mektebine girdi, son sınıfa geçtiği sırada Balkan Savaşı çıktı. Zorunlu olarak İzmir’e döndü. Arkadaşları ile birlikte Millî Eğitim Bakanlığının emri ile Konya Hukuk Mektebinde açılan sınavlara katılarak, 31 Ağustos 1913’te pekiyi (Aliyyül A’lâ) derece ile diploma aldı. Mesleğini yürüttüğü sırada TBMM III üncü Dönem seçimlerine katıldı. Yapılan seçimde 1 102 oyla İzmir’den milletvekili seçildi. Sağlık ve Adliye komisyonlarında çalıştı. Yasama görevi bu dönemin sonuna kadar sürdü. 16.10.1934 tarihinde İzmir Barosunda genel (Umumi) 2 249, özel (Hususi) 384 numara ile kaydını yenileyerek mesleğini sürdürdü. 1 Eylül 1948’de öldü.
MEHMET HALİT ONARAN
1881′ (1297)de İzmir’de doğdu. İzmir İdadisinden mezun oldu. Özel dersler olarak Fransızca öğrendi. Mütarekeyi izleyen günlerde İzmir’de kalarak düşmanın harekâtını gizlice izleyip Rodos Yolu ile elde ettiği bilgileri millî örgüte iletti. Eylemlerinin fark edilmesi sonrasında İzmir’den uzaklaşmak zorunda kalan Mehmet Halit Bey, Ekim 1922’de İzmir Tahrirat Müdürlüğüne atandı. Nisan 1925’de İzmir İli Vali Yardımcılığına yükseltildi. Bu görevde iken TBMM 3. dönem seçimlerine katıldı. Yapılan seçimde 444 oyla Kars’dan milletvekili seçildi. 4.ve 5. dönemlerde Burdur’dan, 6. dönemde Mardin’den, 7. dönemde İzmir’den ve 8. dönemde de Muş’tan milletvekili seçilen Mehmet Halit ONARAN, 18 Mart 1964’de İzmir-Karşıyaka’da öldü.
MEHMET ZÜHTÜ (DURUKAN)
1888′ (1304)de İzmir’de doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini İzmir İdadisinde tamamlayıp İstanbul’da Mülkiye Mektebine girdi. Mülkiye’den 1911 ‘de iyi derece ile diploma aldı. Sicilinde Fransızca ve Rumca bildiği belirtilmektedir. 1912-1923 yılları arasında çeşitli devlet memurluklarında bulundu. 1923’de Van Valisi iken TBMM 3. dönem ara seçimlerine katıldı. Yapılan seçimde 947 oyla Konya’dan milletvekili seçildi. 4, 5, 6, ve 7. dönemlerde de Samsun’dan milletvekili seçilen Mehmet Zühtü DURUKAN, milletvekilliğinden sonra, Kasım 1946’da Adana Valiliğine getirildi. Beyaz- Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası sahibiydi. 11 Ocak 1964’de öldü.
SÜLEYMAN ADİL (OKULDAŞ)
1880′ (1296) de İzmir’de doğdu. İzmir İdadisi 6. sınıfında iken 1902’de tasdikname ile ayrıldı. Sicilinde, Fransızca ve biraz Rumca bildiği yazılıdır. Çeşitli devlet memurluklarından sonra Kasım 1922’de İzmir Emvali Metruke Müfettişliğine ve Şubat 1923’de Borsa ve Osmanlı Bankası Komiserliğine getirildi. Kasım 1924’de Rüsumat Genel Müdürü oldu. Bu görevde iken TBMM 3. dönem seçimlerine katıldı. 547 oyla Samsun’dan milletvekili seçildi. 2 Şubat 1931 tarihli dilekçesi ile milletvekilliğinden istifa etti. İzmir İdadisi öncesinde bir süre Manastır Askerî İdadisinde de öğrenim gören Süleyman Adil Bey, Mustafa Kemal ATATÜRK’ün bu okulda sınıf arkadaşıydı. Okul arkadaşlığını ifade eden soyadı, Atatürk tarafından verilen Süleyman Adil Okuldaş, 21.6. 1939’da Ankara’da öldü.
Dr. ABDÜLHALİM GALİP BEY (KAHRAMAN)
1890′ (1306)da Antalya’da doğdu. İlk öğrenimini Korkuteli İbtidai Mektebinde, orta ve liseyi Antalya, İzmir ve Midilli İdadilerinde tamamladıktan sonra İstanbul Tıp Mektebine girdi. Birinci Dünya Savaşının çıkması üzerine yardımcı tıp personeli olarak askere alındı. 1916’da Tıp Fakültesine dönen KAHRAMAN, 1917’de Cildiye Uzmanı olarak Burdur Hükümet Tabibliğine atandı. 2 Şubat 1918’de yeniden askere alındı. İstiklâl Savaşında Askerî Doktor olarak hizmet verdi. 28 Nisan 1928’de Antalya Belediye Başkanlığına getirildi. 1930’a kadar bu görevi yürüttü. TBMM’nin 4. dönemi için yapılan seçimlerde Bursa milletvekili olarak meclise katıldı. 5.ve 6. dönemlerde yine Bursa, 7. ve 8. dönemlerde Antalya’dan milletvekili seçildi. 1950’ye kadar milletvekili olarak hizmet veren KAHRAMAN 14 Ekim 1975’de öldü.
HALİL BEY (MENTEŞE)
1874′ (1290) da Muğla-Milas ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini İzmir’de yaparak 1891 ‘de İzmir İdadisinden mezun oldu. Ziraat öğrenimi yapmak amacıyla İstanbul’a gittiyse de vazgeçerek İzmir’e dönüp Fransızcasını ilerletti. 1892’de İstanbul Hukuk Mektebine başladı. 1893’de dönemin şartları gereği Fransa’ya kaçmak zorunda kaldı. Öğrenimini Paris Hukuk Fakültesinde tamamladı. 1898’de yurda dönen MENTEŞE, İkinci Meşrutiyet’in ilânından sonra Menteşe milletvekili seçildi. Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar devlet yönetiminde etkin görevlerde bulundu. Mütareke döneminde İttihat ve Terakki Fırkası’nın önde gelen ve kabinelerinde görev yapan 20 kadar kişi ile birlikte Damat Ferit Hükümeti tarafından tutuklandı. Ünlü Bekirağa Bölüğündeki tutukluluk döneminden sonra İngilizler tarafından Malta’ya sürgüne gönderildi. 30 Nisan 1921 tarihinde serbest bırakıldı. Zaferden sonra yurda döndü. TBMM’nin 4. dönemi için yapılan seçimlerde, bağımsız adaylar için boş bırakılan iki İzmir milletvekilliğinden birine adaylığını koyarak seçildi. 5, 6 ve7. dönemlerde CHP adayı olarak İzmir’den milletvekili seçilerek Parlemento’daki yerini 5 Ağustos 1946’ya kadar korudu. 2 Nisan 1946’da Milas’ta öldü.
HASAN HÜSNÜ BEY (KİTAPÇI)
1886′ (1302)de Selânik’te doğdu. İlk ve orta öğrenimini İzmir’de tamamladıktan sonra İstanbul Hukuk Mektebine girerek 1909’da diploma aldı. 1909-1919 yılları arasında öğrenimiyle ilgili memuriyetlerde bulundu. 1919- 1931 yılları arasında İzmir’de ticaretle meşgul oldu. TBMM’nin 4. dönemi için yapılan seçimlerde bağımsız aday olarak İzmir milletvekili seçildi. 4,5 ve 6 dönemlerde CHP adayı olarak Muğla’dan milletvekili seçilerek Parlemento’daki yerini 5 Ağustos 1947’ye kadar korudu. 24 Kasım 1947’de İzmir’de öldü.
MUSTAFA TURGUT BEY (TÜRKOĞLU)
1891′ (1307)de Girit’te doğdu. İlk ve orta öğrenimini İzmir-Kemalpaşa iptidai Mektebi ve İzmir İdadisinde tamamladıktan sonra Selânik Hukuk Mektebine girdi. Ancak düşman işgali dolayısıyla öğrenimini tamamlayamadı. İzmir’de yerleşerek İdadi Fransızca Öğretmenliği ve Anadolu Gazetesi Başyazarlığı yaptı. TBMM’nin 4. dönemi için yapılan seçimlerde CHP adayı olarak Manisa milletvekilliğine seçildi. 5. dönemde yeniden Manisa milletvekili seçilerek yasama görevini 26 Mart 1939’a kadar korudu. 2 Kasım 1960’da İzmir’de öldü.
Dr. HÜSEYİN AVNİ BEY (ERCAN)
1888′ (1304)de Muğla’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Muğla ve İzmir İdadilerinde tamamladıktan sonra İstanbul Darülfünunun Tıp Fakültesine girdi. 12 Mayıs 1919’da Muğla Gureba Hastahanesi Baştabibliğine atandı. 15 Ekim 1928’de Belediye Başkanlığına seçildi. TBMM’nin 4. dönemi için yapılan seçimlerde CHP adayı olarak Muğla milletvekilliğine seçildi. 5. ve 6. dönemlerde yeniden Muğla milletvekili seçilerek yasama görevini ölümüne kadar sürdürdü. 27 Ekim 11939’da İstanbul’da öldü.
BASKIN ORAN
1945’te İzmir’de doğdu. Saint Joseph ve İzmir Atatürk Lisesi’nden sonra Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde Uluslararası İlişkiler Asistanı olarak 1974’de Doktorasını tamamladı.
Eserleri: Azgelişmiş Ülke Milliyetçiliği, Kara Afrika Modeli (1977), Türk-Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu (1986), Atatürk Milliyetçiliği (1988), Kenan Evren’nin Yazılmamış Anıları (1989), Son Defter (1990).
AHMET ADNAN SAYGUN
7 Eylül 1907’de İzmir’de doğdu. 1918’de İzmir İttihat ve Terakki Mektebine girdi. Dönemin ünlü müzikçisi ve öğretmeni İsmail Züftü’den solfej dersleri aldı. 1923’de Hüseyin Saadet Arel’den Armoni dersleri aldı. Armoni bilgisini Fransızca kitapların yardımıyla genişletti. 1925’de İzmir’de ilkokul müzik öğretmenliğine başladı. Daha sonra Ankara’daki Musiki Muallim Mektebinde sınav vererek lise müzik öğretmeni oldu. 1926’da İzmir Lisesi’ne müzik öğretmeni olarak atandı. 1928’de Maarif Vekaletinin açtığı seçme sınavını kazanarak müzik öğrenimi yapmak üzere Paris’e gönderildi. 1931 ‘de yurda döndü ve Musiki Muallim Mektebi’nde öğretmen olarak göreve başladı. Saygun, Cumhurbaşkanlığı Orkestrası Yönetmeni Osman Zeki Bey’in bu görevden ayrılması üzerine 1934’de Orkestranın Yönetmenliğine getirildi. CHP’nin Müzik Danışmanlığı, Devlet Konservatuarı Öğretmenliği, International Folk Music Councile’in Yönetim Kurulu Üyeliği görevlerinde bulundu. Müzik literatürümüze birçok eserler kazandırdı.