Savaşa Katılan Öğrencilerimiz
Birinci Dünya Savaşında dönemin padişahı Sultan V. Mehmet Reşat, Sultani Mekteplerinin 10. Sınıflarındaki öğrencilerin askere alınması ile ilgili 27 Mayıs 1915 tarihli bir irade-i seniyye yayınlamıştır. İrade metni aynen şöyledir:
Lise Öğrencilerinin de Askere alınmasıyla ilgili 27 Mayıs 1915 tarihli Bir Padişah iradesi 6 Cemaziülahir 332 tarihli mükellefiyet-i askeriye kanun-u muvakkatının 42.maddesine müzeyyel-katib-i sultaniye 10. sınıf müdaviminine mütedair – fıkra hakkında kanun-u muvakkat:
Madde 1: Mükellefiyet-i askeriye kanun-u muvakkatının 42. maddesine fikrayı atiye tezyil olunmuştur. “Muayene-i intihaiye esnasında mekatib-i sultaniyenin onuncu sınıflarında bulunanlar da hizmet-i makzura hakkına nail olacaktır.”
Madde 2: İş bu kanun tarih-i naşrinden muteberdir.
Madde 3: İş bu kanunun icrasına heyet-i vükela memurdur.
Meclis-i umuminin içtimaında kanuniyeti teklif olunmak üzere iş bu layiha-1 kanuniyenin muvakkaten mevki-i meriyete vazını ve kavanin-i devlete ilavesini irade eyledim.
13 Recep sene 1333 ve 14 Mayıs sene 1331
Mehmet Reşad
Türkçeleştirilmiş haliyle,
Askerlik Yükümlülüğü Kanununa Ek Geçici Kanun
Madde 1: Askerlik Yükümlülüğü Kanunu’nun 42. maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir:
“Son yoklama sırasında Sultanî (lise) okullarının 10. sınıflarında bulunanlar da askerlikten muafiyet hakkına sahip olacaktır.”
Madde 2: Bu kanun yayımlandığı tarihten itibaren geçerli olacaktır.
Madde 3: Bu kanunun uygulanmasından hükümet sorumludur.
Bu kanunun geçici olarak yürürlüğe girmesini ve devlet kanunlarına eklenmesini emir buyurdum.
Tarih: 13 Recep 1333 / 14 Mayıs 1915
Mehmet Reşad
Buradaki irade bir emir anlamında değil bir istek, dilek anlamındadır. Çünkü irade içeriğinde bir görevlendirme yoktur. Bir “hak tanıma “ vardır. İrade-i Seniyyenin böyle yumuşatılmış bir ifade ile yayınlanmasına rağmen, o dönemde ülkede mevcut Sultanilerin pek çoğu öğrencilerini askerlik görevine göndermiştir. Bu okullardan biri de, o günkü adı ile İzmir Sultanisi (İzmir Atatürk Lisesi)’dir.
Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Tarih Eğitim Anabilim dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nuri Köstüklü yaptığı yayınlarda “İzmir, Konya, Galatasaray, Vefa, Kayseri, Edirne vb. birçok Sultanilerinin 1915 yılında mezun vermediğini, Sultanilerin tali bölümünün son sınıfında olanların genç yaşta Çanakkale Savaşına katılıp şehit olduklarını” söylemektedir.
Ayrıca İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Alkan (Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Modernleşme Sürecinde Eğitim İstatistikleri 1839-1924) adlı eserinde: “İzmir Sultanisinin tali bölüm ikinci sınıfında olması muhtemel 15-20 öğrencinin okuldan ayrılıp askere giderek mezun olamadıkları ve şehit düştükleri düşünülmektedir” demektedir. 15 Mayıs 1919 günü İzmir Yunanlılar tarafında işgal edildiğinde, işgale karşı oluşturulan İlhak-ı Red Heyet-i Milliyesi içinde Sultani öğretmenlerinin (okulumuzun öğretmenleri) de bulunduğu ve bu heyet tarafından hazırlanmış “Maşatlık Mitingine çağrı bildirisinin dağıtımı da Sultani öğrencileri tarafından yapılmış olması nedeni ile Yunan Fevkalade Komiserliğince okulumuz mimlenmiş ve okulumuzun o günkü binasının adliye olarak kullanılacağı gerekçesi ile 7 Aralık 1920 günü okulumuz asker marifeti ile boşaltılmıştır. Okulumuz 1923 yılında şimdiki binasına geçtiğinde eski dönemle ilgili arşivimizde büyük çapta eksilmeler olduğu görülmüştür.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında okulumuzun, İzmir merkez ve çevresinin tek Sultanisi olması nedeni ile Genelkurmay Başkanlığı tarafından yayınlanan “Şehitler Listesi”nden örnek olarak tespit ettiğimiz ve aşağıda sunduğumuz listedeki şehit ihtiyat zabiti asteğmenlerin okulumuz öğrencileri olmaları kuvvetle muhtemeldir:
- Atğm. Hüseyin oğlu Nusret Ödemiş Tire 1896 41. Fırka 2200 rakımlı tepe şimali 1916.
- Atğm. Osman oğlu Rüştü Urla 70. Fırka Keşif taarruzunda 1915.
- Atğm. İsmail oğlu Mehmet Emin İzmir 1896 19. Alay %7. Alay cephesi 1916
- Atğm. Hasan oğlu Hüseyin İzmir 1893 2. Tabur 18. Kolordu 2. Sey. Hast. 1916.
- Atğm. Hüseyin oğlu Zihni İzmir 3. Tabur Seddübahir Muh. 1915.